het oudste 'bedrijf' van Nederland

Als het gasthuis in 1367 door een onbekend Utrechts burger wordt gesticht aan de Lange Smeestraat te Utrecht is dit een daad van naastenliefde; het is één van de vroegst stedelijke opvangvoorzieningen voor pelgrims en dakloze armen. Dankzij royale giften en spontane inzet van leken ontwikkelt het gasthuis zich al snel van een klein logement tot een instelling waar permanente opvang en verzorging van armen mogelijk wordt. De liefdadigheid richt zich niet alleen op zorgverlening aan de armen binnen de muren, maar er is ook een armenpot; een fonds waaruit de armen buiten de stichting wekelijks ‘bedeeld’ worden met voedsel, kleding en (soms) geld. Zo groeit het gasthuis uit tot een centrum van goede werken waar niet alleen gehuisvest, maar ook gevoed, gekleed en getroost wordt. Het zal één van de belangrijkste Utrechtse gasthuizen worden en het enige gasthuis in Nederland dat onafgebroken de eeuwen trotseert.

650 Jaar besturen

Een onbekend burger sticht in 1367, aan wat nu de Lange Smeestraat is, een klein gasthuis. In 1378 neemt Willem van Abcoude het gasthuis over en sticht in 1407 een bestuur; de broederschap. Zij zijn verantwoordelijk voor het bestuur en de inkomsten van het Gasthuis. Na 1817 wordt de opdracht voor de broederschap verzwaard, als bij Koninklijk Besluit van 27 maart, alle gasthuizen van de stad Utrecht onder één bestuur komen. Het nieuw benoemde College van Regenten der Vereenigde Gods- en Gasthuizen krijgt zijn zetel in het Bartholomeus Gasthuis. Tot vandaag vervult het College de bestuurlijke taak. Vanaf 2007 als Raad van Toezicht.

650 Jaar Gasthuis

In 2017 bestaat het Gasthuis 650 jaar. Eerst als herberg, later als ziekenhuis en zorginstelling. In al die eeuwen is het Gasthuis vele malen verbouwd en uitgebreid. In de jaren 80 van de vorige eeuw was er zelfs sprake van het afbreken van het Gasthuis omdat het gebouw sterk was verouderd en daardoor niet meer voldeed aan de eisen van de moderne tijd. Gelukkig kon het Gasthuis worden gered door een ingrijpende verbouwing. De laatste verbouwing en renovatie dateert van 2012.

650 Jaar zorgen

In de laat middeleeuwen is de keukenmoeder verantwoordelijk voor de maaltijden. Deelmoeders werken in de ziekenzaal. De binnenmoeder is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken. Haar jaarloon bedraagt in 1850 ongeveer 250 gulden, aangevuld met linnen- en koffie- of theegeld en kost en inwoning; een goed salaris. Medewerkers krijgen een geldelijke beloning, schoeisel, kleding en met kerstavond een fooi. Niet wonend in het gasthuis zijn de barbier en de chirurgijn. De barbier scheert de mannelijke patiënten, de chirurgijn verricht aderlatingen en behandelt wonden of ontstekingen. 

650 Jaar mensen

Het Bartholomeus Gasthuis heeft onderdak geboden aan duizenden Utrechters. Ieder van hen heeft iets van zichzelf achtergelaten. Tastbaar of niet tastbaar. De tentoonstelling Van Armenpot tot Zorgpakket getuigt daarvan. Zodra je over de drempel stapt ervaar je die nalatenschap; van de rijk gedecoreerde Regentenzaal, de kunstwerken en oude meubels tot de aanwezige bewoners van vandaag. Ook Utrechtse stadsgenoten hebben hun beste kunnen in dienst gesteld van het Bartholomeus Gasthuis; door te helpen, te geven, mee te denken, te steunen en te (ver)zorgen. 

650 Jaar naastenliefde

Het omzien naar andere mensen en zich mede verantwoordelijk voelen voor het welzijn van je medemens, ongeacht de specifieke kenmerken van die personen, zijn blijken van naastenliefde. Veel liefdadigheidsinstellingen zoals het Rode Kruis en Artsen Zonder Grenzen, maar ook het Bartholomeus Gasthuis, zijn praktische uitwerkingen van naastenliefde. Naastenliefde in het Gasthuis van vandaag is geen onderwerp om lang over te praten. Het is een werkwoord; bijvoorbeeld komen eten en/of drinken in Zunte, iemand meenemen die alleen is of doneren. Ook vrijwilligerschap en mantelzorg zijn vormen van naastenliefde. 

De Regentenzaal

In 1632 wordt de Regentenzaal gebouwd en in 1641 besluiten de regenten tot de aankoop van gobelins. Zij stellen zich in verbinding met Maximiliaan van der Gught, een bekende Delftse tapijtwever. Op 19 februari 1642 sluiten de regenten met hem een contract tot levering van het eerste wandtapijt. De vier gobelins van dezelfde maker vormen een geheel en zijn als zodanig voor de Regentenzaal, waar zij zich nog altijd bevinden, ontworpen. Deze wandtapijten worden als een uniek stuk Nederlandse tapijtweverskunst beschouwd en zijn daarom aangemerkt als Nederlands cultureel erfgoed.

Vandaag

Het Bartholomeus Gasthuis zorgt al 650 jaar voor hulpbehoevende en zieke stadsgenoten. Daarmee geeft het Gasthuis invulling aan het ideaal van zijn stichter. Principes van solidariteit en saamhorigheid zorgden er eeuwenlang voor dat het Gasthuis een veilig toevluchtsoord was voor hen die dat nodig hadden. In het Gasthuis van nu en morgen streven we naar voortzetting van deze traditie. Uiteraard vormgegeven op een moderne wijze, passend bij de individuele manier van leven van mensen en tegemoetkomend aan de diepe wens van velen om ergens bij te horen en ‘zin’ te geven aan eigen en andermans bestaan.

Een tentoonstelling over zes en halve eeuw Bartholomeus Gasthuis

Iedere zondag om 11.00 uur rondleiding met gids. Kosten € 4,95 per persoon, kinderen tot 12 jaar gratis. Reserveren tot vrijdag 16.00 uur, voorafgaande aan de zondag van de rondleiding via E: teamwelzijn@bartholomeusgasthuis.nl. 

Op alle overige dagen tussen 10.00 en 16.00 uur kunt u de tentoonstelling (gratis) zelf bezoeken. U kunt dan echter niet in alle zalen, omdat deze verhuurd worden en hier activiteiten plaatsvinden. Ook de Regentenzaal is dan gesloten. Rondleiding voor groepen (10 –  15 personen) op overige dagen mogelijk in overleg via E: reserveringen@bartholomeusgasthuis.nl

Download de App

 

Wilt u een voorproefje van de tentoonstelling 'Van Armenpot tot Zorgprofiel'?

Dan kunt u de IZI-travel app downloaden op uw smartfone of tablet met de hiernaast afgebeeld CQ code of via de app store. Wij raden u aan de app voor uw bezoek thuis te downloaden.
U kunt ook kijken op www.izi-TRAVEL.

qrcode.jpg