Welkom in één van de oudste gebouwen van Utrecht
Het Bartholomeus Gasthuis is al sinds 1367 (eerst nog onder de naam St. Apollonia Gasthuis) gevestigd in de Lange Smeestraat. Sinds 1407 wordt op deze plaats onafgebroken zorg verleend aan de oudere inwoners van Utrecht.
In 1378 krijgt het gasthuis haar definitieve naam als Willem, heer van Abcoude en Duurstede, het gasthuis onder zijn bescherming neemt. Hij verandert het karakter van het gasthuis tot een verblijf voor langdurige, arme zieken. Ook geeft hij het een andere naam: Sint Bartholomeus Gasthuis, genoemd naar één van Christus' twaalf discipelen. Op 20 januari 1407, enige maanden vóór zijn dood, besluit Willem van Abcoude tot de oprichting van de broederschap om het voortbestaan van het gasthuis en zijn armenpot te garanderen. Dit broederschap wordt verzegeld met een fundatiebrief, bestaande uit 4 charters, die nog altijd wordt bewaard in het Utrechts archief.
Het College van Regenten
Rond 1580 is het Gasthuis al enkele keren uitgebreid. Het is de tijd van de Reformatie en de calvinisten beheersen het openbare leven. De katholieke geestelijken, de Broeders van de Geestelijke Tafel, worden na hun overlijden vervangen door calvinistische regenten. Het zijn de notabelen van de stad Utrecht. Zij bouwen in 1632 de Regentenzaal en besluiten in 1642 gobelins voor deze zaal te bestellen bij Maximiliaan van der Gucht, een Delftse gobelinmaker. De kosten worden gedekt door de negentien leden van de Broederschap, uit hun privé-middelen. Het eerste wandtapijt wordt afgeleverd in 1642, het laatste in 1648.
Afbeelding: een tafereel in de Regentenzaal van het Bartholomeus Gasthuis, geschilderd door Grolman, 17e eeuw. Bezit van het Bartholomeus Gasthuis.
De Verenigde Gods- en Gasthuizen in Utrecht
In 1817 wordt bij Koninklijk Besluit de stichting Verenigde Gods- en Gasthuizen ingesteld. De zieken uit de gasthuizen worden overgebracht naar het algemeen ziekenhuis; het Apostelgasthuis (gelegen tussen de Jufferstraat en het Lucas Bolwerk). Het Bartholomeus Gasthuis wordt een algemeen gasthuis, waarin het College van Regenten gaat vergaderen. De andere gasthuizen worden opgeheven of krijgen een andere functie. De bejaarde inwoners worden naar het Bartholomeus Gasthuis overgebracht. Om deze reorganisatie te kunnen doorvoeren wordt het gasthuis verbouwd en uitgebreid. De volgende eeuwen zullen er onder het Regentenbestuur meerdere verbouwingen en reorganisaties plaatsvinden. De historie van het Gasthuis is nauwkeurig gedocumenteerd en (na de verbouwing in 2008) te bezichtigen in het Bartholomeus Gasthuis.
Foto: Zicht op de gevel aan de Pelmolenweg vóór 1925. Hier was het Apostelgasthuis gevestigd, de voorloper van het Academisch Ziekenhuis.
Het eerste verpleeghuis in Utrecht
Op 1 januari 1925 treedt de regeling in werking waarbij het beheer van het Algemeen Stedelijk Ziekenhuis (het tegenwoordige Academisch Ziekenhuis) in handen komt van de gemeente en het rijk. Gelden uit de fondsen van het broederschap Agnes van Leeuwenberg en het St. Catharijne Gasthuis, die voordien worden besteed aan het Algemeen Ziekenhuis aan de Catharijnesingel, komen vrij. Het College van Regenten bestemt dit vrijgekomen geld uit beide fondsen voor het bouwen van een verzorgingstehuis voor oude, hulpbehoevende bejaarden; het Agnes- en Catharijnegasthuis aan de Pelmolenweg.
Foto: Beeld van Agnes van Leeuwenberg in de binnentuin van het Bartholomeus Gasthuis.
De naoorlogse jaren
Met de groei van een goed sociaal stelsel na de Tweede Wereldoorlog zorgt Willem Drees ervoor dat in 1947 alle ouden van dagen een bescheiden uitkering krijgen. In 1956 wordt de Bijstandswet van kracht en in 1967 de Wet op de Arbeidsongeschiktheid. De armenzorg verandert daarmee fundamenteel van karakter. Ook voor het Bartholomeus Gasthuis is het meer liefdadige karakter voorbij. De moderne opvattingen over opvang van bejaarden breken door; méér privacy, méér voorzieningen en betere zorg zijn de uitgangspunten bij de verbouwing van het Bartholomeus Gasthuis in 1956. Ook het Agnes- en St. Catharijnegasthuis wordt structureel verbeterd; een eigen kamer met eigen meubiliair, wastafel en kitchenette maken het wonen persoonlijk. De volgende eeuwen zullen onder het Regentenbestuur meerdere verbouwingen en reorganisaties plaatsvinden. In mei 2007 wijzigt de bestuursvorm van het College van Regenten in een Raad van Toezicht. Vanwege het rijke verleden blijft de naam van de Raad van Toezicht echter ongewijzigd: het College van Regenten van het Bartholomeus Gasthuis, wat wordt opgenomen in de nieuwe statuten van het Gasthuis.
Foto: Eetzaal na de verbouwing van 1956.
<<terug
